حمام های کاراکالا رم

حمام های کاراکالا رم، دومین مجموعه بزرگ حمام‌های امپراتوری روم پس از حمام‌های دیوکلتیان، یکی از شگفتی‌های معماری و مهندسی در دوران باستان به شمار می‌رود. ساخت این مجموعه بین سال‌های ۲۱۱ تا ۲۱۷ میلادی، در زمان امپراتوری کاراکالا آغاز شد و بخش عمده‌ای از آن تا حدود سال ۲۳۵ میلادی تکمیل گردید.

این حمام‌ها در منطقه جنوبی شهر رم ساخته شدند؛ جایی که پیش‌تر متعلق به گایوس آسیینیوس پولیو بود و توسط کاراکالا برای ساخت مجموعه مصادره شد.

حمام های کاراکالا رم تا سال ۵۳۰ میلادی فعال بودند و خدمات رایگان به عموم مردم ارائه می‌دادند؛ با ظرفیتی که تخمین زده می‌شود روزانه بین ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ نفر را به‌صورت متناوب پذیرش می‌کردند. با آغاز جنگ گوتیک و محاصره رم توسط ویتیگیس در سال ۵۳۷ میلادی، آب قنات‌های شهر قطع شد و این رویداد آغازی بر پایان فعالیت این مجموعه بود.

در زلزله سال ۸۴۷ میلادی، بخش زیادی از سازه‌های حمام تخریب شد و با گذشت زمان، به محل استخراج مصالح ساختمانی در قرون وسطی تبدیل شد. در قرن پانزدهم، پاپ پیوس دوم دستور داد تا برای ساخت کلیسای سنت پیتر، از سنگ‌های این حمام‌ها استفاده شود.

بعدها پاپ پل سوم حفاری‌های گسترده‌ای در این منطقه انجام داد که منجر به کشف آثار باستانی ارزشمندی شد. این اشیاء ابتدا در موزه‌ای محلی نگهداری شدند، اما در قرن هجدهم به موزه بوربونیکو در ناپل – که امروزه موزه ملی باستان‌شناسی ناپل نام دارد – منتقل شدند.

جالب است بدانید دو مجسمه مشهور یعنی گاو فارنس (Farnese Bull) و هرکول فارنس (Farnese Hercules) نیز از همین مجموعه کشف شده‌اند.

معماری حمام های کاراکالا رم نمونه‌ای برجسته از عظمت و مهارت مهندسی رومیان است. این مجموعه وسیع حدود ۲۵ هکتار مساحت دارد و بنای اصلی آن ابعادی در حدود ۳۳۷ در ۳۲۸ متر را در بر می‌گیرد.

ساختمان مرکزی حمام‌ها با ابعاد ۲۱۴ در ۱۱۰ متر طراحی شده بود و شامل بخش‌هایی مانند کالداریم (حمام داغ)، تپیداریوم (حمام گرم)، فریجیداریوم (حمام سرد) و ناتاتیو (استخر شنای روباز) می‌شد.

برآورد شده که در این سازه عظیم دست‌کم ۲۵۲ ستون به کار رفته بود که ۱۶ ستون از آن‌ها ارتفاعی بیش از ۱۲ متر داشتند. طراحی محور مجموعه به‌صورت شمال شرقی – جنوب غربی انجام شده بود تا بیشترین بهره‌گیری از نور و گرمای خورشید میسر شود.

این مجموعه صرفاً برای شست‌وشو و استحمام نبود؛ بلکه یک مرکز فرهنگی و اجتماعی تمام‌عیار محسوب می‌شد. در دل آن باغ‌هایی زیبا، کتابخانه‌هایی با متون یونانی و لاتین، انبارها، فضاهای ورزشی، و مکان‌هایی برای استراحت وجود داشت. مسیر دقیق قناتی که آب را به مجموعه می‌رساند، هنوز به‌طور کامل کشف نشده، اما مشخص است که این قنات‌ها از سمت جنوب به حمام‌ها می‌رسیدند و ۱۸ آب‌انبار بزرگ را پر می‌کردند.

از اوایل قرن بیستم کاوش‌های باستان‌شناسی در بخش‌های خارجی و زیرزمینی مجموعه آغاز شد که به کشف راهروها و ساختارهای زیرزمینی انجامید. مرمت اساسی حمام های کاراکالا رم در دهه ۱۹۸۰ میلادی انجام شد که طی آن پوشش گیاهی متراکم روی بنا پاکسازی شد.

الهام‌بخش نام‌گذاری حمام مدرن در آلمان: در شهر بادن بادن آلمان، مجموعه‌ای مدرن از حمام و اسپا به نام “کاراکالا ترمه” (Caracalla Therme) ساخته شده که نام خود را از همین حمام‌های باستانی گرفته است.
آسیب‌های طبیعی و تاریخی: دو زمین‌لرزه در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۶ نیز باعث آسیب‌هایی به سازه باقی‌مانده از حمام های کاراکالا رم شد که نیازمند بازسازی دوباره بودند.
مجموعه‌ای فراتر از حمام: برخلاف تصور رایج، حمام های کاراکالا رم صرفاً محلی برای شست‌وشو نبودند، بلکه نقش یک مرکز فرهنگی، اجتماعی و ورزشی را ایفا می‌کردند. کتابخانه‌ها، باغ‌ها و فضاهای مطالعه در دل آن تعبیه شده بود.
قناتی که قرن‌ها دوام آورد: قناتی که در دوران روم باستان برای تأمین آب حمام های کاراکالا رم ساخته شده بود، تا قرن نوزدهم میلادی همچنان مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ نمونه‌ای از مهندسی بادوام و خیره‌کننده رومیان.

امروزه بازدید از بقایای باشکوه حمام های کاراکالا رم برای عموم آزاد است. این مکان تاریخی در سال ۲۰۰۱ مجدداً به روی بازدیدکنندگان گشوده شد و یکی از جاذبه‌های مهم شهر رم به شمار می‌رود.

ساعات بازدید به‌طور معمول از ساعت ۹ صبح تا یک ساعت پیش از غروب آفتاب است. البته ساعات دقیق بسته به فصل و شرایط خاص ممکن است تغییر کند، بنابراین پیش از بازدید بهتر است وب‌سایت رسمی یا اطلاعات گردشگری رم بررسی شود.

هزینه بلیط ورودی برای بزرگسالان حدود ۸ تا ۱۰ یورو است. دانشجویان اروپایی و نوجوانان معمولاً شامل تخفیف می‌شوند و افراد زیر ۱۸ سال می‌توانند رایگان وارد شوند.