کلیسای سیستین رم

کلیسای سیستین رم یا نمازخانه سیستین، یکی از مشهورترین بناهای مذهبی و هنری در واتیکان است که در بخش شمالی مجموعه کلیسای سن‌پیتر و در ساختمانی جداگانه قرار دارد. این مکان بین سال‌های ۱۴۷۳ تا ۱۴۸۱ به دستور پاپ سیکستوس چهارم (به لاتین Sixtus IV و به ایتالیایی Sisto IV) ساخته شد و نام آن نیز برگرفته از همین پاپ است.
کلیسای سیستین رم از ابتدا کارکردی ویژه در آیین کلیسای کاتولیک داشته و هنوز هم محلی‌ست برای برگزاری مجمع کاردینال‌ها به منظور انتخاب پاپ جدید. نخستین مجمع انتخاب پاپ در این مکان در سال ۱۴۹۲ برگزار شد که به انتخاب پاپ الکساندر ششم انجامید. از سال ۱۸۷۰ تاکنون، تنها محل رسمی برگزاری این رویداد در همین نمازخانه بوده است.
در جریان این مراسم، دودکشی روی سقف نصب می‌شود که در صورت توافق بر سر پاپ جدید، دودی سفید از آن خارج می‌شود؛ در غیر این صورت، دود سیاه به نشانه ادامه رأی‌گیری بلند می‌شود. در زمان رأی‌گیری، اعضای مجمع در خانه سانتا مارتا قرنطینه می‌شوند.
کلیسای سیستین رم در سال ۱۴۸۳ به طور رسمی به نام مریم مقدس تقدیس شد. نقاشی‌های دیواری آن بین سال‌های ۱۴۸۱ تا ۱۴۸۲ توسط استادان بزرگی همچون بوتیچلی، پیترو پروجینو، چوزیمو روسلی و گیرلاندایو اجرا شد. کمی بعد، پاپ ژولیوس دوم از میکل‌آنژ دعوت کرد تا سقف نمازخانه را نقاشی کند. این پروژه بین سال‌های ۱۵۰۸ تا ۱۵۱۲ اجرا شد و به یکی از شاخص‌ترین دستاوردهای تاریخ هنر تبدیل گشت.
میکل‌آنژ در سال‌های ۱۵۳۵ تا ۱۵۴۱ بار دیگر به کلیسای سیستین رم بازگشت تا نقاشی دیواری معروف «داوری نهایی» را روی دیوار شرقی، پشت محراب، اجرا کند. این اثر به پاپ کلمنت هفتم و پاپ پل سوم تقدیم شد.

از بیرون، کلیسای سیستین رم همانند بسیاری از کلیساهای قرون وسطی و رنسانس، ظاهر ساده‌ای دارد و فاقد تزئینات ظاهری خاص است. ورودی مستقلی از بیرون ندارد و تنها از طریق کاخ پاپ قابل دسترسی است. سقف کلیسا به شکل طاق ضربی کم‌عمق طراحی شده که توسط طاق‌های کوچکتر در بالای پنجره‌ها قطع می‌شود. کف نمازخانه به سبک الکساندریوم با سنگ مرمر و سنگ‌های رنگی تزئین شده است.
پیش از مداخله میکل‌آنژ، سقف کلیسا به رنگ آبی با ستاره‌های طلایی تزئین شده بود. اما بین سال‌های ۱۵۰۸ تا ۱۵۱۲، میکل‌آنژ با خلق ۹ صحنه از کتاب پیدایش، از جمله «آفرینش آدم»، «آفرینش حوا» و «هبوط بشر از بهشت»، سقف را به یکی از شاهکارهای تاریخ هنر جهان تبدیل کرد. این نقاشی‌ها در مساحتی حدود ۴۶۰ متر مربع اجرا شدند.
در لایه‌های پایین‌تر، میکل‌آنژ اجداد مسیح را به تصویر کشیده است و در لایه میانی، پیامبران مرد مانند ارمیای نبی، اشعیا، دانیال، یونس، حزقیال، زکریا و همچنین پیامبران زن یا «سیبیل‌ها» را ترسیم کرده که در میان آن‌ها سیبیل پارسی یا پیشگوی زن ایرانی نیز دیده می‌شود. جالب اینجاست که او برای نقاشی این حجم عظیم، ایستاده روی داربست‌هایی نقاشی می‌کرد که خودش طراحی کرده بود، چون طرح اولیه‌ای که شامل سوراخ کردن سقف و آویزان شدن از بالا بود، پذیرفته نشد.

از دیگر آثار برجسته‌ی او، نقاشی «داوری نهایی» یا «آخرین قضاوت» است که بین سال‌های ۱۵۳۵ تا ۱۵۴۱ بر دیوار شرقی کلیسا و پشت محراب اجرا شد. این نقاشی که دومین ظهور مسیح در روز داوری را به تصویر می‌کشد، برگرفته از مکاشفه یوحنا فصل ۲۰ است. در پایین سمت چپ این نقاشی، مردگان از گورهای خود برخاسته و به سوی داوری صعود می‌کنند، در حالی که در سمت راست، افراد محکوم به دوزخ توسط شیاطین به پایین کشیده می‌شوند.
اما این شاهکار با انتقاداتی نیز همراه شد. برخی چهره‌های کلیسا از جمله کاردینال کارافا، میکل‌آنژ را به هرزگی و بی‌اخلاقی متهم کردند و خواستار سانسور تصاویر برهنه شدند. کمپینی علیه نقاشی‌های برهنه راه‌اندازی شد. در واکنش، برخی از اعضای کلیسا دست به اقداماتی نمادین زدند؛ از جمله پخش گسترده تصاویر آلت تناسلی در سراسر واتیکان. در نهایت، دانیله دا ولترا مأمور شد تا با اضافه کردن پوشش به برخی از این نقاشی‌ها، سانسور را عملی کند. به همین دلیل تاریخ هنر، او را با لقب طعنه‌آمیز «نقاش شلوار» (Il Braghettone) به یاد می‌آورد.
در کنار سقف، دیوارهای کلیسا نیز پوشیده از نقاشی‌هایی است که داستان‌هایی از زندگی موسی، عیسی، پیتر و پولس را روایت می‌کنند. دیوار جنوبی شامل صحنه‌هایی چون «موسی عازم مصر می‌شود»، «محاکمه موسی»، «عبور از دریای سرخ»، «هبوط از کوه سینا» و «وصیت و مرگ موسی» است. دیوار شمالی نیز به زندگی عیسی اختصاص دارد و شامل نقاشی‌هایی مانند «غسل تعمید»، «وسوسه‌های مسیح»، «رسالت حواریون»، «موعظه روی کوه» و «شام آخر» است.

دیوار شرقی نیز در سال‌های ۱۵۷۲ و ۱۵۷۴ با نقاشی‌هایی چون «رستاخیز مسیح» و «مناقشه بر سر جسد موسی» تکمیل شد. در کنار پنجره‌ها، پرتره‌هایی از پاپ‌هایی که تا آن زمان بر کلیسا حکومت کرده‌اند دیده می‌شود. همچنین در بالای طاق‌ها نقاشی‌هایی به نام «لونت» قرار دارند که اجداد مسیح را نمایش می‌دهند. تصاویری از مردان برهنه به نام «ایگنودی» و نقاشی‌هایی در میان دو طاق به نام «اسپراندل» نیز بخشی از طراحی پیچیده فضای درونی کلیسا هستند. بخش‌های سه‌گوش زیر گنبد (پندیتیو) نیز با طرح‌هایی مکمل تزئین شده‌اند.
از دیگر آثار هنری مهم این مجموعه می‌توان به پرده‌هایی اشاره کرد که در سال ۱۵۱۵ توسط رافائل طراحی شدند. این پرده‌ها که به زندگی سن‌پیتر و سن‌پاول می‌پرداختند، در بروکسل بافته شدند اما در جریان غارت رم در سال ۱۵۲۷ بخشی از آن‌ها از بین رفتند. تابلوی شام آخر اثر کازیمو روسلی نیز یکی از زیباترین آثار دیواری این نمازخانه است.
بازسازی کامل سقف بین سال‌های ۱۹۸۴ تا ۱۹۹۴ انجام شد و در این مدت آثار آلودگی، گردوغبار و دود به‌دقت پاک‌سازی شد. نتیجه این کار، احیای درخشندگی رنگ‌ها و جزئیات بود که امروز بازدیدکنندگان شاهد آن هستند.

از سال ۱۸۷۰، کلیسای سیستین رم محل رسمی برگزاری مجمع کاردینال‌ها برای انتخاب پاپ است. پس از درگذشت پاپ فرانسیس در تاریخ ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، کاردینال‌ها در قالب کنکلاو (Conclave) در این نمازخانه گرد هم آمدند.
دودکش نصب‌شده بر سقف کلیسا، نشانه رسمی پایان این جلسات است. در صورت انتخاب موفق، دود سفید بیرون می‌آید و خبری جهانی به‌همراه دارد.
در کنکلاو مورخ ۷ تا ۸ می ۲۰۲۵، پس از چهار رأی‌گیری، کاردینال آمریکایی، رابرت فرانسیس پرووست که در سال ۲۰۲۳ توسط پاپ فرانسیس کاردینال شده بود، به‌عنوان پانصد و شصت‌وهفتمین پاپ انتخاب شد. او نام پاپی «لئو چهاردهم» را برگزید و این خبر از طریق دود سفید و اعلام رسمی «Habemus Papam» در ساعت ۱۸:۰۷ از بالکن سن‌پیتر اعلام گردید.
با انتخاب پاپ لئو چهاردهم، عصر جدیدی در تاریخ کلیسای کاتولیک آغاز شد. این مراسم نه‌تنها پایان دوره پاپ فرانسیس را رقم زد، بلکه گامی تحول‌برانگیز بود، چرا که برای نخستین بار، یک کاردینال آمریکایی به مقام رهبری کلیسا رسید.

بازدید از کلیسای سیستین رم تنها از طریق بازدید کامل از موزه واتیکان امکان‌پذیر است. این بنا در پایان مسیر موزه قرار دارد و نمی‌توان به‌صورت مجزا وارد آن شد.
ساعات بازدید: معمولاً از ساعت ۹ صبح تا ۱۸ ادامه دارد، اما آخرین ورود معمولاً تا ساعت ۱۶ امکان‌پذیر است. یک‌شنبه‌ها و برخی تعطیلات مذهبی، موزه و کلیسای سیستین رم تعطیل است.
هزینه بلیط: بلیط کامل برای بزرگسالان حدود ۱۷ یورو (به صورت آنلاین) و بلیط تخفیف‌دار برای دانشجویان و کودکان حدود ۸ یورو است. در آخرین یک‌شنبه هر ماه، ورود رایگان انجام می‌شود اما بسیار شلوغ است.